การอธิบายมาตรา 59 แห่งประมวลกฎหมายอาญา พร้อมตัวอย่างประกอบ
- ความหมายและหลักการของมาตรา 59
มาตรา 59 แห่งประมวลกฎหมายอาญาของไทยเป็นบทบัญญัติที่กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับ “เจตนา” และ “การกระทำความผิด” โดยมีใจความสำคัญว่า บุคคลจะต้องรับผิดทางอาญาก็ต่อเมื่อมี เจตนา หรือกระทำโดยประมาทหรือในกรณีที่กฎหมายบัญญัติให้ต้องรับผิดโดยไม่คำนึงถึงเจตนา
เนื้อหาของมาตรา 59
1. วรรคหนึ่ง – “บุคคลจะต้องรับผิดในทางอาญาก็ต่อเมื่อได้กระทำโดยเจตนา เว้นแต่กฎหมายจะบัญญัติให้ต้องรับผิดแม้กระทำโดยประมาท หรือแม้กระทำโดยไม่มีเจตนา”
2. วรรคสอง – “การกระทำโดยเจตนา หมายถึง การกระทำโดยมุ่งต่อผลหรือการยอมให้ผลเกิดขึ้น”
3. วรรคสาม – “ถ้าความผิดเกิดขึ้นเพราะประมาท ต้องรับผิดเมื่อกฎหมายบัญญัติไว้”
4. วรรคสี่ – “เมื่อกฎหมายบัญญัติให้ต้องรับผิดแม้ไม่มีเจตนา ก็ต้องรับผิดตามที่บัญญัติไว้”
- การตีความมาตรา 59
2.1 การกระทำโดยเจตนา
การกระทำโดยเจตนาหมายถึง บุคคลมีเจตนาที่จะกระทำผิด หรือยอมรับผลของการกระทำที่อาจเกิดขึ้น เช่น
• นาย ก ใช้อาวุธมีดแทงนาย ข ด้วยความตั้งใจ ทำให้นาย ข ถึงแก่ความตาย การกระทำของนาย ก เป็นการกระทำโดยเจตนาเพราะต้องการให้ผลเกิดขึ้น
2.2 การกระทำโดยประมาท
การกระทำโดยประมาทหมายถึง การกระทำที่ขาดความระมัดระวัง หรือไม่ใช้ความระมัดระวังตามสมควร ซึ่งกฎหมายกำหนดให้เป็นความผิด เช่น
• คนขับรถเมาแล้วขับ ทำให้เกิดอุบัติเหตุชนคนเดินถนนเสียชีวิต แม้คนขับจะไม่ได้มีเจตนาฆ่า แต่เป็นการกระทำโดยประมาทที่กฎหมายกำหนดให้ต้องรับผิด
2.3 การกระทำที่กฎหมายกำหนดให้รับผิดโดยไม่คำนึงถึงเจตนา
ในบางกรณีกฎหมายกำหนดให้ผู้กระทำผิดต้องรับผิดไม่ว่ามีเจตนาหรือไม่ ตัวอย่างเช่น
• ความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด เช่น ผู้ครอบครองยาเสพติดเพื่อจำหน่าย กฎหมายกำหนดให้รับผิดแม้ผู้กระทำจะอ้างว่าไม่รู้ว่าสิ่งนั้นเป็นยาเสพติด
- ตัวอย่างประกอบแต่ละกรณี
ลักษณะการกระทำ ตัวอย่าง การรับผิด
การกระทำโดยเจตนา นาย ก ยิงนาย ข จนเสียชีวิต ฆ่าคนตายโดยเจตนา ตามมาตรา 288
การกระทำโดยประมาท คนขับรถเมาแล้วขับชนคนตาย ประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย ตามมาตรา 291
การกระทำที่ไม่คำนึงถึงเจตนา ผู้ครอบครองยาเสพติดโดยไม่รู้ว่าเป็นของผิดกฎหมาย มีความผิดตาม พ.ร.บ. ยาเสพติด
- สรุป
มาตรา 59 เป็นหลักพื้นฐานของกฎหมายอาญาที่ใช้พิจารณาความรับผิดของผู้กระทำความผิด โดยเน้นที่เจตนาเป็นหลัก เว้นแต่ในกรณีที่กฎหมายกำหนดให้ต้องรับผิดแม้ไม่มีเจตนา เช่น ความผิดโดยประมาท หรือกรณีที่กฎหมายกำหนดให้ต้องรับผิดโดยไม่คำนึงถึงเจตนา การเข้าใจหลักการของมาตรานี้จะช่วยให้สามารถแยกแยะความรับผิดทางอาญาได้ชัดเจนมากขึ้น